Doanh nghiệp nhà nước

Các loại hình doanh nghiệp cơ bản

Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn thành lập và quản lý. Doanh nghiệp nhà nước sẽ đả nhận các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế xã hội do nhà nước giao.

I. Sự hình thành và phát triển 

Trước khi có luật doanh nghiệp năm 1995, thì doanh nghiệp có 100% vốn nhà nước được gọi là xí nghiệp. Hình thức xí nghiệp này đã có từ những năm 1954 và được mở rộng trong quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa. Nhà nước có hai cấp là các bộ và các ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố. Cả hai cấp này đều được gọi là cơ quan chủ quản. Xí nghiệp được thành lập theo nhu cầu của các cơ quan chủ quan, với mục đích phục vụ kế hoạch năm năm. 

Việc quản lý và điều hành của các xí nghiệp này đều làm theo các quy định

  • Về chức năng, bổ nhiệm lãnh đạo, kế hoạch hoạt động do cơ quan chủ quản quyết định;
  • Vốn liếng theo quy định của Bộ Tài chính; 
  • Lương bổng, tợ cấo cho người lao động theo các quy định của Bộ Lao động.
  • Chính sách nhân sự theo các qui định của Tổng Công đoàn.

Cho mãi tới năm 1995, quy chế thành lập và hoạt động của xí nghiệp mới được thay đổi. Chúng được gọi là doanh nghiệp nhà nước. Thực chất, sự sửa đôi ấy là sau khi có các doanh nghiệp vốn nước ngoài (1987) và các doanh nghiệp tư nhân (1990).

Trong thời kỳ nền kinh tế chỉ huy, ai muốn sản xuất kinh doanh thì không được phép đứng một mình. Mà phải rủ nhiều người khách vào và lập ra tổ chức sản xuất kinh doanh. Nền kinh tế chỉ huy không có doanh nghiệp tư nhân hay làm chủ một mình. 

Khi tổ hợp này cần thêm vốn

Nó sẽ gọi vốn của những người khác và trở thành hợp tác xã. Và tất nhiên trong giai đoạn này, nó vẫn chịu sự quản lý của tổ chức do nhà nước lập ra. Nếu cần thêm vốn, nó sẽ gọi thêm vốn từ nhiều người nữa và trở thành xí nghiệp công tư hợp danh. Đến giai đoạn này, cơ quan quản lý sẽ bỏ vốn vào. Việc quản lý xí nghiệp sẽ do một phòng của quận quản lý. 

Khi cần thêm vốn nữa, nó sẽ được nhà nước bỏ vốn, tùy ngành nghề hoạt động và tầm quan trọng của sản phẩm. Nhà nước trở thành người nắm vốn lớn nhất. Từ đó cơ quan chủ quảng sẽ lập một ban giám đốc mới. Các tư nhân có vốn nhiều trước kia sẽ trở thành người nắm vốn ít và bị loại khỏi ban giám đốc và trở thành nhân viên của xí nghiệp. Từ xí nghiệp công tư hợp doanh nó thành XNQD cấp địa phương. 

II. Các loại hình doanh nghiệp

Ngày này, trong nền kinh tế hỗn hợp thì luật doanh nghiệp đã có nhiều thay đổi. Chính vì thế mà mô hình doanh nghiệp có vốn nhà nước cũng đa dạng hơn bao gồm: Công ty nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, thành lập, tổ chức quản lý, đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp Nhà nước. Công ty nhà nước được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước độc lập, tổng công ty nhà nước.

Công ty cổ phần nhà nước

Là công ty cổ phần mà toàn bộ cổ đông là các công ty nhà nước hoặc tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên

Là công ty trách nhiệm hữu hạn do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, được tổ chức quản lý và đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước có hai thành viên trở lên

Là công ty trách nhiệm hữu hạn trong đó tất cả các thành viên đều là công ty nhà nước hoặc có thành viên là công ty nhà nước và thành viên khác là tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp chi phối của Nhà nước

Là doanh nghiệp mà cổ phần hoặc vốn góp của Nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ, Nhà nước giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó.

Doanh nghiệp có một phần vốn của Nhà nước

Là doanh nghiệp mà phần vốn góp của Nhà nước trong vốn điều lệ chiếm từ 50% trở xuống.

Công ty nhà nước giữ quyền chi phối doanh nghiệp khác

Là công ty sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chiếm trên 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp khác, giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó.

Công ty nhà nước độc lập

là công ty nhà nước không thuộc cơ cấu tổ chức của tổng công ty nhà nước.

Nhưng về cơ bản doanh nghiệp nhà nước tồn tại dưới các hình thức: doanh nghiệp độc lập, tổng công ty, doanh nghiệp thành viên của tổng công ty. Tất cả các hình thức này đều thuộc sử hữu của nhà nước, có thể là sở hữu hoàn toàn hay góp vốn một phần và chi phối dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.